dalej >>>>>

"Tarnung" - czyli maskowanie

część I

[uwaga: stronę najlepiej oglądać na "pełnym ekranie" - wciśnij F11]

doskonały przykład "dobrze działającego" kamuflażu; mundury i pojazdy "zlewają się" z otoczeniem...Zobacz większe zdjęcie>>>>

... co mi zrobisz jak mnie znajdziesz?

W lutym 1937 roku dowódca SS-Aufklärungsabteilung [oddział rozpoznawczy] z SS-Verfügungstruppen [oddział dyspozycyjny], dr logistyki SS-Hauptsturmführer Wilhelm Brandt, pod wpływem sugestii swojego adiutanta, SS-Obersturmführera Günthera Ecke, zaprojektował mundur i ekwipunek maskujący z myślą o użyciu go we własnych oddziałach zwiadowczych. Podczas testów współpracował z mieszkającym w Monachium prof. Johannem Georgiem Otto Schickiem, szefem utworzonego jeszcze w roku 1935 Departamentu T ["Tarnung"]. W owym departamencie grupa naukowców, technologów i wybitnych plastyków analizowała wojskowe wykorzystanie kolorów, wzorów oraz najodpowiedniejszych materiałów, które można by zastosować do szeroko pojętego maskowania.

Efektem licznych prób były m.in. ubiory, które wykonano z tkaniny drelichowej z nadrukowanym plamistym wzorem będącym początkowo kombinacją nieregularnych, owalnych plam w czterech kolorach: brąz, ciemny brąz, zieleń i zgniła "polna zieleń" - "Feldgrau". Materiał był drukowany dwustronnie, co zwiększało możliwości jego stosowania. Jedną stronę kryto wzorem letnim z przewagą odcieni zielonych - "soczystych", natomiast stronę drugą, która była jakby negatywem pierwszej, drukowano wzorem jesienno-wiosennym z przewagą odcieni brązowych. Wkrótce też powstał prototymunduru nieprzemakalnego.

chcesz wiedzieć więcej?

Pierwszy wzór bluzy M 37 używanej przez oddziały SS-VT i SS-TV w okresie 1939-41.

Kamuflaż "Blockmuster" w kolejnych latach zastąpiono innymi wzorami.

Komplet maskujący składał się ze sznurowanej bluzy Tarnschlupfjäcke [Tarnschnürhemd], pokrowca na hełm Stalhelm-Tarnüberzug oraz przeciwdeszczowej płachty maskującej Zeltbahn.

Cały próbny zestaw maskujący przetestowany został w grudniu 1937 podczas pokazowych ćwiczeń poligonowych przeprowadzanych przez SS-Standarte "Deutschland". Oszacowano, że użycie ubiorów maskujących może zmniejszyć wielkość strat o około 15%. Prawa patentowe przyznano Reichsführerowi SS Heinrichowi Himmlerowi i dlatego pomysł początkowo nie mógł być wykorzystany przez konkurencyjny Wehrmacht.

Już w trakcie działań wojennych mundury maskujące stały się "znakiem rozpoznawczym" oddziałów Waffen-SS, stanowiły nieodzowny element wszystkich wydawnictw propagandowych tej formacji.

1 listopada 1938 zakontraktowano pierwszą partię mundurów w firmach: "Warei", "Forster" i "Anton Jöring". W ten sposób SS stało się pierwszą na świecie formacją używającą mundurów maskujących.

Stahlhelmbezug Tarn "Eichenlaub" - grün für Frühling - braun für Herbst

zaczep mocujący

Stalhelm-Tarnüberzug - pokrowiec  zszywany był z kilku klinów tkaniny maskującej. Do hełmu mocowano go przy pomocy początkowo czterech później trzech haczyków. Dla Waffen-SS szyto pokrowce w trzech rozmiarach. W pokrowcach używanych przez Wehrmacht stosowano gumowe bądź sznurowane ściągacze. Na pokrowce naszywano szlufki umożliwiające zatknięcie gałązek w celu polepszenia efektu "stapiania się z otoczeniem".

1 stycznia 1939 do oddziałów SS-VT dostarczono 8400 indywidualnych nieprzemakalnych płacht maskujących Zeltbahn i 6800 pokrowców na hełmy. Płachty maskujące były pierwszym elementem ubioru maskującego, który trafił do jednostek bojowych SS. Używano je jako peleryny lub rodzaj poncza. Po środku płachty znajdował się otwór na głowę, przy jej krawędziach umieszczono metalowe guziki i dziurki. Cztery spięte ze sobą płachty tworzyły namiot dla czterech żołnierzy. Najczęściej jednak łączono ze sobą większą ilość płacht budując w ten sposób schronienie dla dużych grup żołnierzy. Zwracano przy tym uwagę by używać kamuflażu o zbliżonym typie.

Każda płachta posiadała wydrukowany numer wzoru kamuflażu, co ułatwiało rozpoznanie danego wzoru i poprawne połączenie namiotu. Do budowy namiotu złożonego z płacht o różnych wzorach stosowano specjalne "płachty przejściowe". Ich przypinanie w regularnych odstępach dawało dobry efekt mieszania się wzorów i zlewania się namiotu z otoczeniem. "Zeltbahn" wzoru SS produkowano do października 1944.

Pierwsze egzemplarze ubiorów maskujących wykonane były z nieprzemakalnej impregnowanej bawełny drukowanej wzorem "platanowym". Kłopoty z jej zdobyciem a także problemy z czasochłonnym ręcznym barwieniem, utrwalaniem, suszeniem i impregnacją były przyczyną małej ilości dostarczanych kompletów mundurowych. Dopiero w czerwcu 1940 ręczne barwienie zastąpiono znacznie szybszym barwieniem maszynowym. Do produkcji wykorzystano barwniki o nazwach "Anthrasol" i "Andenthrene". Zmiany technologiczne umożliwiły rozpoczęcie produkcji masowej.

W krótkim okresie do oddziałów polowych Waffen-SS dostarczono 33 000 nowych bluz. W myśl wytycznych SS-Brigadeführera Paula Haussera - szefa SS-VT, każda kompania szturmowa miała otrzymać co najmniej 20 ubiorów maskujących. W późniejszych latach produkcja mundurów maskujących wzrosła do tego stopnia, że praktycznie każdy SS-mann odziany był w taki mundur.

Wymiary: 203 x 203 x 240 cm

Pierwszy rodzaj bluz i pokrowców oddziały Waffen-SS wykorzystywały jeszcze w czasie kampanii rosyjskiej latem 1941.

Niemcy nigdy nie uporali się z jednym problemem: brakiem odpowiedniego surowca. Obliczono, że do pełnego zaspokojenia miesięcznej produkcji wymaganych ilości indywidualnych płacht maskujących, bluz i pokrowców na hełmy potrzeba ok. 42 000 metrów impregnowanej bawełny. Zapasy surowca wyczerpały się w styczniu 1943. Jako materiału zastępczego zaczęto używać płótna drelichowego - nie był to jednak materiał nieprzemakalny. Wykorzystywanie pod koniec wojny gorszych materiałów, a praktycznie wszystkich jakie udało się zdobyć, powodowało pogorszenie jakości mundurów. Często zdarzało się przenikanie kolorów na drugą stronę co dawało niezamierzone efekty i nowe odcienie.

Wzory kamuflażu używanego przez SS-VT i Waffen-SS

Zapewne najbardziej godnym uwagi aspektem programu badawczego nad kamuflażem oraz sposobami maskowania, prowadzonym dla SS, były zastosowane wzory kamuflażu. Te niezaprzeczalnie śmiałe projekty o błyskotliwie dobranej palecie barw zmieniły oblicze ówczesnego pola walki wyznaczając zarazem kierunek przyszłych zmian. W ciągu zaledwie kilku lat używania przez oddziały Waffen-SS, niemieckie wzory kamuflażu ciągle ewoluowały i poddawane były licznym zmianom - żaden ze wzorów produkowanych przed oraz na początku wojny nie dotrwał w produkcji do jej końca.
Z tego też powodu cały proces ewolucji kamuflażu dla SS można de facto nazwać jednym wielkim "eksperymentem". Waffen-SS posiadało swoje własne wydziały pracujące w Głównym Urzędzie Administracyjno-Gospodarczym SS [SS-Wirtschafts- und Verwaltungshauptampt; SS-WVHA] w Berlinie nad nowymi projektami ubiorów maskujących oraz ich wdrażaniem do produkcji. Według SS-Obersturmbannführera Detterdea, głównego kwatermistrza XIII Korpusu SS, testy laboratoryjne oraz polowe prowadzone były równocześnie. Zazwyczaj oddziałom i jednostkom biorącym udział w testach wydawano eksperymentalne elementy umundurowania i wyposażenia by sprawdzić ich efektywność w najróżniejszych warunkach. SS-WVHA wysyłał także w pole specjalne ekipy obserwatorów celem odnotowania uwag, obserwacji i pomysłów zgłaszanych przez samych żołnierzy. Informacje te były później szczegółowo wykorzystywane przy pracach nad kolejnymi wzorami kamuflażu i krojem mundurów.
Opisane poniżej wzory kamuflażu używane przez Waffen-SS zostały wyodrębnione kolejno począwszy od najwcześniejszego typu - w kolejności, w której wdrażane były do produkcji. Podane daty są przybliżone z powodu czysto "eksperymentalnej" natury kamuflażu SS oraz jego nieustannej ewolucji. Pomimo, iż poniżej przedstawiono wszystkie znane wzory kamuflażu zaprojektowanego wyłącznie dla SS, ryzyko pominięcia jakiegoś wzoru, niestety, istnieje. Jest bardzo prawdopodobne, że istniały wzory, których użyto do produkcji jedynie bardzo niewielkiej ilości umundurowania oraz wyposażenia maskującego. Prawdopodobieństwo ich odnalezienia czy też zidentyfikowania pośród ogromu materiałów fotograficznych jest, delikatnie mówiąc, niewielkie. Tym niemniej zawsze istnieje możliwość odnalezienia lub nieoczekiwanego wypłynięcia ocalałych "nowych", nieznanych dotąd wzorów [aczkolwiek wraz z upływem czasu prawdopodobieństwo takie znacząco maleje].
Zawarte zostało tutaj prawdziwe oblicze kamuflażu Waffen-SS; nowatorskiego, niezwykle praktycznego w użyciu, a przede wszystkim wręcz zaskakująco skutecznego.

1. Blocktarnmuster [SS-VT]

data: 1936 - 1938
sposób nadruku: materiał drukowano ręcznie,
zastosowanie: pokrowce maskujące na hełmy, sznurowane bluzy maskujące.
Wzór ten to prawdopodobnie skutek wczesnych projektów Linnekogela, członka Reichsführung-SS [Dowództwo SS Rzeszy] i pierwszego dyrektora Departamentu T ["Tarnung"]. Linnekogel zmarł jednak przed zatwierdzeniem swoich pomysłów, a po jego śmierci pracami nad rozwojem kamuflażu zaczął kierować prof. Johann Georg Otto Schick.

Początkowo wzór [ang. "Block pattern"] wykorzystywano wyłącznie do szycia pokrowców maskujących na hełmy [Stalhelmtarnüberzug] jako materiał do pierwszych testów i eksperymentów przeprowadzanych w SS-Standarte 1. "Deutschland". Później, podobnie jak szereg innych wczesnych wzorów kamuflażu dla SS-VT, wzór ten wprowadzono także do produkcji bluz maskujących, tzw. Tarnschlupfjäcke [Tarnschnürhemd] - nie użyto go jednak do produkcji indywidualnych płacht namiotowych [Zeltbahn].
Materiał drukowano ręcznie metodą sitodruku i barwiono używając trzech kolorów. Nakładające się na siebie odcienie dawały efekt koloru czwartego. Do procesu barwienia materiału w ten wzór kamuflażu używano barwników o nazwie "Anthrasol".

2. Platanenmuster [SS-VT]

data: 1936 - 1940.
sposób nadruku: materiał drukowano ręcznie
zastosowanie: pokrowce maskujące na hełmy, sznurowane bluzy maskujące, indywidualne płachty namiotowe
Uniwersalny projekt prof. Otto Schicka był z powodzeniem używany zarówno do produkcji odzieży maskującej jak i indywidualnych płacht namiotowych, z których - po połączeniu ich ze sobą - można było zbudować namiot w najróżniejszych konfiguracjach. Wzór platanowy był najdłużej produkowanym wzorem kamuflażu dla Waffen-SS; jego produkcji zaprzestano dopiero w 1944. Wczesne modele odzieży maskującej z tym wzorem kamuflażu używanej przez żołnierzy SS-VT charakteryzowały się mniejszymi zadrukowanymi polami, były bardziej "nakrapiane" oraz posiadały większe odstępy w nadruku ciemnych plam. W późniejszych wersjach nadrukowany wzór był "większy", a układ plam był bardziej "rozległy". Wczesne wysiłki prof. Schicka zmierzały do stworzenia efektywnego wzoru maskującego, który możliwie najbardziej naturalnie wtapiałby się w otoczenie a także, w przypadku łączenia ze sobą płacht namiotowych, naturalnie oraz płynnie łamałby charakterystyczne geometryczne [trójkątne] kształty. W 1938 prof. Schick pisał do Himmlera: "Zaprojektowany przeze mnie wzór kamuflażu nie kopiuje wcześniejszych pomysłów na tym polu. Wzór ten daje naturalny efekt nieregularnych kształtów, nawet regularne trójkątne powierzchnie [namioty] dają dzięki niemu wrażenie "nieregularności", wobec czego połączone sekcje namiotowe posiadają efekt mieszania się wzoru i doskonale zlewają się z otoczeniem. […] Te wzory kamuflażu są skutkiem moich obserwacji środowiska naturalnego."
Prof. Schick stworzył sześć różnych odmian tego wzoru by zastosować je w produkcji indywidualnych płacht namiotowych.

chcesz wiedzieć więcej?

Sześć połączonych ze sobą płacht tworzyło standardowy namiot [6-bahnzelte]. Każda płachta posiadała nr wzoru kamuflażu [od 1 do 6]. Po odpowiednim "numerycznym" połączeniu płacht, dawało to efekt płynnego przechodzenia jednego wzoru w drugi, dzięki czemu spory namiot doskonale wtapiał się w otoczenie. Oczywiście to była jedynie teoria wypracowana przez zespół prof. Schicka... W praktyce żołnierze łączyli swoje "zelty" w najróżniejszy sposób, w zależności od pomysłowości oraz ilości posiadanych płacht - niekoniecznie zgodnie z instrukcją - o czym świadczą liczne zachowane zdjęcia. W warunkach polowych trudno sobie wyobrazić, żeby żołnierz mający płachtę z nr 1, całymi godzinami szukał wśród kolegów z innych drużyn lub plutonów kogoś z płachtą nr 2...
Materiał barwiono ręcznie metodą sitodruku. Początkowo do procesu barwienia materiału używano barwników o nazwie "Anthrasol", w okresie późniejszym materiał barwiono stosując barwniki o nazwie "Indanthrene".

3. Platanenmuster [SS-VT]

odmiana "plamista" - ang. tzw. "lateral wariant"
data: 1938 - 1940.
sposób nadruku: materiał drukowano ręcznie,
zastosowanie: pokrowce maskujące na hełmy, sznurowane bluzy maskujące.
Ten wyjątkowo rzadko spotykany wzór był pierwszą odmianą wzoru platanowego, która charakteryzowała się bardziej "nakrapianym" nadrukiem - charakterystycznym dla późniejszych wersji wzoru Platanentarnmuster. Ta odmiana zastąpiła "Blockmuster", będąc w rzeczywistości jego zmniejszonym wariantem. Stosunkowo łatwo można odróżnić odmianę "plamistą" od późniejszej "nakrapianej": w odmianie "plamistej" układ ciemnych plam przypomina odwrócone "literki".

chcesz wiedzieć więcej?

"Platanenmuster" Nr 5

W wyniku barwienia materiału trzema barwnikami "Anthrasol" uzyskiwano we wzorze czwarty kolor. Odcienie używane w tym wzorze są praktycznie takie same jak we wszystkich przedwojennych wzorach kamuflażu SS. Trzy podstawowe kolory używane w procesie barwienia materiału to:
strona wiosenna/letnia - ciemna zieleń, soczysta zieleń [zielony odcień], brązowy podkład
strona jesienna/zimowa - ciemny brązowy, soczysta zieleń [brązowy odcień], brązowy podkład
Wzór ten był przewidziany jedynie do użycia w produkcji odzieży maskującej.

Nie posiadał także charakterystycznej numeracji obecnej we wszystkich pozostałych odmianach Platanentarnmuster.

4. Palmentarnmuster

data: 1940 - 1942.
sposób nadruku: materiał drukowano maszynowo,
zastosowanie: sznurowane bluzy maskujące.
Unikalny wzór o charakterystycznym "palmowym" układzie plam był jednym z pierwszych wzorów, które drukowane były maszynowo. Wraz z inwazją na Związek Sowiecki wzór ten został dość szeroko rozpowszechniony wśród walczących oddziałów Waffen-SS. To, co odróżnia ten wzór kamuflażu od innych dwustronnych odmian używanych przez Waffen-SS to fakt, że - najprawdopodobniej - pokrowce maskujące na hełm oraz polowe czapki maskujące [Tarnmütze] nie były w tym wzorze produkowane. Istnieje co prawda szereg fotografii [między innymi żołnierzy 3. SS-Panzer Division "Totenkopf" podczas początkowej fazy niemieckiego ataku na Związek Sowiecki w 1941 oraz późnowojenne zdjęcia żołnierzy 12. SS-Panzer Division "Hitlerjugend"], na których wyraźnie widać użycie pokrowców z tym właśnie wzorem kamuflażu. Najprawdopodobniej jednak była to polowa "twórczość" frontowych krawców niż produkcja fabryczna [chociaż ich produkcja z pozostałości materiału użytego do produkcji bluz maskujących wydaje się logiczna], bowiem nie jest znany jakikolwiek zachowany pokrowiec z tym wzorem kamuflażu.
Materiał barwiono używając zarówno barwników "Anthrasol" jak i "Indanthrene". Materiał ten stosowano jedynie do produkcji odzieży maskującej.

5. Platanentarnmuster

odmiana "nakrapiana" - ang. tzw. "polyspot wariant"
data: 1941.
sposób nadruku: materiał drukowano ręcznie,
zastosowanie: pokrowce maskujące na hełmy, sznurowane bluzy maskujące.
Ta rzadka odmiana wzoru Platanentarnmuster była ostatnim wariantem kamuflażu drukowanego ręcznie. Był to zbliżony wzór do odmiany "plamistej", lecz o charakterystycznych małych "nakrapianych" plamach. Wzór ten, podobnie jak odmiana "plamista", również nie posiadał numeracji.
Tak jak we wczesnych wariantach wzoru platanowego, materiał barwiono używając barwników o nazwie "Anthrasol".

6. Platanentarnmuster [Eichplatanentarnmuster]

produkcja wojenna
data: 1940-1944.
sposób nadruku: technika łączona - materiał drukowano maszynowo oraz ręcznie,
zastosowanie: pokrowce maskujące na hełmy, sznurowane bluzy maskujące, polowe czapki
maskujące, indywidualne płachty namiotowe, kombinezony czołgowe [tzw. "Panzerkombi"].
Istnieje bardzo wiele odmian tego wzoru, co wynika z faktu zwiększenia ilości producentów materiału maskującego [a dzięki temu powstaniu różnic w nadruku kamuflażu]. Wcześniejsze warianty wzoru Platanentarnmuster były drukowane ręcznie, po czym począwszy od 1941 zaczęto stosować szybszą i mniej praco- oraz czasochłonną technikę barwienia materiału. Podkład w nowo wprowadzony wzór Eichenlaubtarnmuster [wzór "dębowy" uzyskiwano barwiąc materiał dwoma barwnikami, co pozwalało uzyskać trzeci kolor] drukowano maszynowo a następnie ręcznie nakładano nań ciemny nadruk wzoru "platanowego". Jednakże nowy proces barwienia materiału maskującego nie zastąpił całkowicie nadruku ręcznego. Produkcję zwiększono jedynie nieznacznie, wobec czego do 1944 stosowano obie techniki.
Wydaje się, że w tym wzorze nie produkowano odzieży zimowej - jeżeli jednak tak, to w bardzo niewielkich ilościach. Wzór ten nie był drukowany na drelichu [HBT].

7. Rauchtarnmuster

data: 1941-1944.
sposób nadruku: materiał drukowano maszynowo,
zastosowanie: pokrowce maskujące na hełmy, sznurowane bluzy maskujące, czapki polowe, indywidualne płachty namiotowe, odzież zimowa [Wintertarnazug 43], bardzo rzadko także dwuczęściowy drelichowy mundur maskujący [Drillichtarnanzug 44].

chcesz wiedzieć więcej?

Rauchtarnmuster - strona letnia

Rauchtarnmuster wyraźnie odróżniał się od wcześniejszych rodzajów wzorów kamuflażu - charakterystycznie "rozmyty" wzór doskonale wtapiał się w otocznie dzięki układowi plam stwarzających unikalny efekt "cieni". Wzór ten tworzy "dębowy podkład", na który nakładano nadruk w dwóch odcieniach czerni.

8. Eichenlaubtarnmuster - wersja "A"

data: 1941-1945.
sposób nadruku: materiał drukowano maszynowo,
zastosowanie: wszystkie rodzaje umundurowania i wyposażenia maskującego za wyjątkiem bluz maskujących dla wojsk spadochronowych [Fallschirmschützen-Bluze, tzw. "Knochensack"].
Wzór ten początkowo stanowił jedynie podkład dla "Rauchtarnmuster". Aczkolwiek po dodaniu dwóch odcieni ewoluował tworząc zupełnie nowy wzór kamuflażu.

Ponieważ większość materiału drukowanego w "Eichenlaubtarnmuster" przeznaczona była do produkcji wzorów "Rauchtarnmuster" oraz "Platanenmuster", elementy umundurowania oraz wyposażenia maskującego produkowane wyłącznie w tym wzorze były stosunkowo rzadziej spotykane w stosunku do swoich poprzedników. Sytuacja ta nieznacznie zmieniła się pod koniec wojny.

 9. Eichenlaubtarnmuster - wersja "B"

data: 1943-1945.
sposób nadruku: materiał drukowano maszynowo,
zastosowanie: wszystkie rodzaje umundurowania i wyposażenia maskującego za wyjątkiem bluz maskujących dla wojsk spadochronowych ["Knochensack"].

Późna odmiana wzoru "dębowego" określana jest jako wersja "B" [Beringt-Eichenlaubtarnmuster] - najogólniej mówiąc jest to uproszczona mutacja odmiany typu "A".

chcesz wiedzieć więcej?

Eichenlaubtarnmuster - wersja "B", strona letnia

Różnice wersji "B" polegają na bardziej "miękkich" i "rozmytych" krawędziach plam oraz ich charakterystycznych "obwódkach".
Wraz z wprowadzeniem wzoru "Tupfentarnmuster" [inna nazwa to "Erbsentarnmuster"] nie zaprzestano produkcji wzoru "Eichenlaubtarnmuster" [w przeciwieństwie do wzorów wcześniejszych], a materiał maskujący drukowany w tym wzorze produkowano do 1945.

10. Tupfentarnmuster [Erbsentarnmuster]

data: 1944-1945.
sposób nadruku: materiał drukowano maszynowo,
zastosowanie: dwuczęściowe mundury maskujące [Panzertarnuniform 44, Drillichtarnazug 44], odzież zimowa.

Zaprojektowany do użytku całorocznego, planowano nim zastąpić wszystkie poprzednie wzory. Wprowadzony po raz pierwszy w marcu 1944 wraz z dwuczęściowymi mundurami maskującymi dla oddziałów piechoty i wojsk pancernych Waffen-SS. Był to ostatni wzór kamuflażu, którego użyto na większą skalę do produkcji umundurowania maskującego. We wzorze tym nie produkowano pokrowców maskujących na hełmy oraz polowych czapek maskujących, nie jest jednak wykluczone, że były one szyte indywidualnie przez żołnierzy lub polowych krawców. Wbrew niektórym źródłom, krążącym opiniom licznych "znawców" tematu [a nawet pewnym zachodnim muzeom!] oraz słynnemu "znalezisku z Dachau", bluzy maskujące dla wojsk powietrznodesantowych Waffen-SS [Fallschirmschützen-Bluze] nie były produkowane z materiału drukowanego tym wzorem kamuflażu.
Do barwienia materiału używano aż pięciu kolorów, stosowano barwniki "Anthrasol" oraz "Indanthrene".

11. Leibertarnmuster

data: 15.I.1945,
sposób nadruku: materiał drukowano maszynowo,
zastosowanie: dwuczęściowe mundury maskujące, odzież zimowa.
Była to ostatnia próba stworzenia zupełnie nowego, bardziej efektywnego od dotychczasowych projektów, a przede wszystkim zunifikowanego dla całych niemieckich sił zbrojnych, wzoru kamuflażu. Tym wzorem był "Leibertarnmuster", który stanowił rezultat prac oraz szeregu prób i testów przeprowadzonych pod kierownictwem prof. Schicka i jego trzech asystentów, SS-Hauptsturmführerów: Lechlera, Kruga oraz Fischera [ich siedzibę oraz główną kwaterę stanowiło Bekleidungswerke der Waffen-SS położone przy Karlstrasse 33/10 w Monachium]. Był to zupełnie nowy projekt, radykalnie odmienny od wszystkich poprzednich niemieckich wzorów kamuflażu - używanych zarówno przez Waffen-SS jak i w Wehrmachcie [Heer i Luftwaffe]. Zawarto w nim kilka nowych, unikalnych wówczas koncepcji. Było powszechnie wiadomo, że dotychczasowe wzory kamuflażu tracą swoje właściwości maskujące na małych odległościach, a nadrukowane plamy tracą efekt "rozmycia" i wtapiania się w otoczenie, co było szczególnie widoczne we wzorach Splittertarnmuster oraz Sumpftarnmuster wykonywanych dla Heer i Luftwaffe. Wadę tę starano się wyeliminować w nowym wzorze. Przełomem było także zastosowanie czarnego barwnika "Aniline" [zawierającego węgiel aktywowany], dzięki któremu obniżono widzialność nowych tkanin maskujących w podczerwieni! Firma I.G. Farben opracowała nawet specjalny barwnik o nazwie "Hydron Oliv GX", którego użycie do produkcji nowego materiału miało jeszcze bardziej zwiększyć jego właściwości maskujące oraz "niewidzialność" w podczerwieni. Jednak barwnika tego nie zdołano wprowadzić do produkcji, a dalsze prace przerwał koniec wojny.
Ostatecznie do barwienia materiału używano pięciu kolorów:
ciemno-zielony - barwnik "Indanthrene" Brillant Grün 4G
jasno-zielony - również barwnik "Indanthrene" Brillant Grün 4G lecz odcień zredukowany 1:1
czerwony - barwnik "Indanthrene" Rot GG Suprafix
czarny - barwnik "Aniline" Schwartz
piaskowy - barwniki "Indanthrene" Braun TMZ Suprafix, "Indanthrene" Gelb G, "Indanthrene" Brillant Grün B.
Taka kombinacja kolorów oraz ich odcieni zaowocowała powstaniem niezwykle charakterystycznego wzoru kamuflażu, absolutnie odmiennego od wszystkich dotychczas stosowanych, przy czym znacznie lepiej wtapiającego się w otoczenie.

"Leibertarnmuster" pojawił się jednak zbyt późno by w jakikolwiek sposób zmienić wygląd żołnierzy niemieckich czy też znacząco wpłynąć na koleje działań wojennych. Fabryki zajmujące się produkcją materiałów maskujących nie otrzymały żadnej informacji o nowym wzorze kamuflażu aż do 15 stycznia 1945. Wraz z nieuchronnie zbliżającym się końcem wojny, jedynie garstka walczących oddziałów otrzymała nowe umundurowanie maskujące uszyte z tego materiału. Według pewnych źródeł niektóre oddziały Waffen-SS wycofujące się z rejonu Rygi na Łotwie były wyposażone w mundury maskujące wzoru "Leibertarnmuster". Niedawno pojawiły się także zdjęcia, pochodzące z frontu wschodniego [Dolny Śląsk, okolice Odry, lub Sudety], potwierdzające tą tezę. Mundury tego wzoru miały pojawić się również na ulicach Berlina w kwietniu 1945, jednak, jak na razie, nie znalazło to potwierdzenia w dostępnych zdjęciach z tego frontu.
Mundury uszyte z materiału drukowanego w ten wyjątkowo rzadki wzór kamuflażu znane są jedynie dzięki raportowi Francisa S. Richardsona z wywiadu US Army z 1945 oraz nadzwyczaj nielicznych ocalałych elementów umundurowania, znajdujących się w prywatnych kolekcjach. Mundury te, co zrozumiałe, uchodzą za najdroższe na światowych aukcjach.

Znana jest jedynie jedna dwustronna zimowa "parka" z tym wzorem kamuflażu, jedna drelichowa kurtka mundurowa - zbliżona krojem do kurtki M.43, kilka kurtek mundurowych M.45 [krótkie o jedynie dwóch kieszeniach, podobne krojem do kurtek mundurowych M.44, wykonane z drelichu tkanego w "jodełkę", tzw. HBT] oraz kilka par spodni [zbliżone krojem do Kielhose 43, mocno jednak uproszczone].

chcesz wiedzieć więcej?

"Leibertarnmuster" jako muzealny eksponat.

Wiele lat po zakończeniu II Wojny Światowej, liczne mutacje i odmiany wzoru "Leibertarnmuster" były, a nierzadko nadal pozostają, w użyciu kilku współczesnych armii [np. niemiecka Bundeswehra wykorzystywała je do 1956, Szwajcaria w latach 1955-95, Czechosłowacja od początku lat 50-tych]. Niektóre z tych wzorów są tak podobne do oryginalnego niemieckiego, że dla niewprawnego oka są niemal nie do odróżnienia. Dla innych wzór "Leibermuster" stanowił punkt wyjściowy do opracowania własnych wzorów kamuflażu [np. w US Army - zaprojektowany w 1948, a wprowadzony do użytku podczas wojny w Wietnamie wzór typu ERDL, będący notabene "dziadkiem" współczesnego "Woodlandu"…

Zadziwiające, że prawdopodobnie największy wkład Niemców w rozwój współczesnego szeroko pojętego kamuflażu, pozostaje ich najmniej znanym osiągnięciem...
12. Italienischetarnmuster

data: 1943-1945
zastosowanie: wszystkie rodzaje mundurów za wyjątkiem dwuczęściowych ocieplanych kompletów zimowych [Wintertarnazug 43] oraz bluz maskujących dla wojsk spadochronowych.
Ten wzór kamuflażu nie został zaprojektowany przez Niemców, aczkolwiek z powodu jego bardzo szerokiego zastosowania w szeregach Waffen-SS [szczególnie w dywizjach walczących na froncie południowo-zachodnim: 1. SS-Panzer Division "Leibstandarte Adolf Hitler" oraz w 12. SS-Panzer Division "Hitlerjugend"] należy mu się krótka wzmianka.
W 1929 armia włoska - jako pierwsza na świecie! - wprowadziła do użytku płachtę namiotową wykonaną z materiału maskującego [godne uwagi jest to, że: projekt, kształt i wymiary płachty oraz wzór kamuflażu pozostały u Włochów niezmienne aż do 1982! Z ich doświadczenia już w 1931 skorzystała... Reichswera: w tym roku na płachty namiotowe  nałożono kamuflaż "Splittertarnmuster"].

chcesz wiedzieć więcej?

Płachta Zeltbahn uszyta wg wzoru M 1931

W 1943, wraz z rozbrojeniem armii włoskiej, Niemcy przejęli ogromne ilości włoskiego materiału maskującego. Wobec nadal niewystarczającej rodzimej produkcji umundurowania oraz wyposażenia maskującego, podjęto decyzję o natychmiastowym wykorzystaniu zdobyczy do produkcji mundurów dla Waffen-SS. [jeszcze w trakcie trwania Powstania Warszawskiego Himmler powiedział: "Mnie są potrzebne z Warszawy wszystkie tekstylia dla wykonania mundurów. Nawet najbrudniejsze szmaty, które leżą w rynsztoku, są dla mnie ważne".]

Włoski materiał okazał się niezwykle popularny i szyto z niego praktycznie każdy rodzaj niemieckiego umundurowania maskującego - wraz z całym szeregiem nieregulaminowych, polowych bądź też szytych na indywidualne zamówienie wyrobów. Na szeroką skalę produkowano z tego materiału m.in. kurtki maskujące wzorowane na kroju kurtek mundurowych M.43 oraz M.44, spodnie - będące odpowiednikiem Kielhose 43, polowe czapki maskujące, długie ocieplane parki z futrzanym kapturem, indywidualne płachty namiotowe [lecz z nadrukowanym wzorem kamuflażu wyłącznie po jednej stronie], kombinezony czołgowe, dwuczęściowe czołgowe mundury maskujące, a nawet sznurowane bluzy maskujące.

Powszechna dostępność włoskiego materiału - nie zmienionego od lat 20-tych, doprowadziła do wielu oszustw. Powstające obecnie mundury Waffen-SS, oszuści sprzedają jako "drugowojenne oryginały"... Trzeba bardzo uważać :]

opracował: "Czyżby"

chcesz wiedzieć więcej?

"Blockmuster" - jesień

chcesz wiedzieć więcej?

"Platanenmuster" 1/2 - lato

chcesz wiedzieć więcej?

"Platanenmuster" 1/2 - jesień

chcesz wiedzieć więcej?

"Platanenmuster" 4 - lato

chcesz wiedzieć więcej?

"Platanenmuster" 3 - jesień
chcesz wiedzieć więcej?"Palmenblattmuster" - lato

chcesz wiedzieć więcej?

"Palmenblattmuster" - jesień

chcesz wiedzieć więcej?

"Rauchmuster" - lato

chcesz wiedzieć więcej?

"Rauchmuster" - jesień

chcesz wiedzieć więcej?

"Eichenlaubmuster" A - lato

chcesz wiedzieć więcej?

"Eichenlaubmuster" A - jesień

chcesz wiedzieć więcej?

"Eichenlaubmuster" A - lato

chcesz wiedzieć więcej?

"Eichenlaubmuster" A - jesień

chcesz wiedzieć więcej?

"Eichenlaubmuster" B - lato

chcesz wiedzieć więcej?

"Eichenlaubmuster" B - jesień

chcesz wiedzieć więcej?

"Tupfenmuster"

chcesz wiedzieć więcej?

"Leibermuster" 45

chcesz wiedzieć więcej?

"Italienischemuster"

 

W 1943 po kapitulacji Włoch, Niemcy przejęli duże ilości włoskiego materiału kamuflażowego. Wkrótce zaczęto z niego szyć mundury dla Waffen-SS. W 1944 w takie właśnie mundury odziane były m.in. oddziały 12. Panzer Division SS-"Hitlerjugend" i "Hermann Göring".

chcesz wiedzieć więcej?

chcesz wiedzieć więcej?

USA: grupa rekonstrukcyjna w mundurach z włoskiego materiału

godło 12. Pz.Div SS-"Hitlerjugend"

1 czerwca 1942 do umundurowania Waffen-SS wprowadzona została Tarnmütze - polowa czapka maskująca. Wzorowano ją na czapce górskiej Bergmütze. Praktyczna różnica polegała jedynie na materiale, z którego ją wykonywano - były to wszystkie wzory kamuflażu SS. Do grudnia 1942 czapkę tę noszono bez oznak, później zdobiono ją orłem SS i znakiem "Totenkopf". Początkowo insygnia były metalowe, wkrótce jednak zastąpiono je tkanymi maszynowo [BEVO]. Często czapki polowe SS zdobił jedynie znak "trupiej główki". 

Bergmütze M-43

czapka oddziałów górskich ozdobiona "szarotką" wzoru Waffen-SS ["Edelweissabzeichen der Waffen-SS"].

chcesz wiedzieć więcej?

chcesz wiedzieć więcej?

chcesz wiedzieć więcej?

Tarnmütze M-42

Tarn "Eichenlaub": grün für Frühling - braun für Herbst

chcesz wiedzieć więcej?

chcesz wiedzieć więcej?

chcesz wiedzieć więcej?

chcesz wiedzieć więcej?

Insygnia SS stosowane na czapkach polowych: metalowe M36, M38  i tkane maszynowo na czarnej podkładce metodą BEVO. Występowały odmiany różniące się między sobą zarówno kształtami znaków jak i kolorami nici użytych do ich wykonania  [np. jasno-zielone, jasno-brązowe].

chcesz wiedzieć więcej?

W 1942 wojska SS otrzymały nowy model munduru zimowego tzw. Winter-Sonderbekleidung lub Anoraktarnanzug, który miał zastąpić improwizowane przez żołnierzy zimowe ubiory kamuflażowe. W skład kompletu wchodziła "parka" - długa kurtka z kapturem  podszyta futrem oraz dopasowane spodnie. Całość szyto z ciemno-szarego materiału - tzw. "mysia zieleń". Gdy teren pokryty był śniegiem, na mundur nakładano białe pokrowce szyte z niebarwionej bawełny. Pokrowce można było prać. W warunkach frontowych okazało się to bardzo niepraktyczne i pod koniec roku  pojawiły się nowe "parki" - tym razem były to lekkie kurtki odwracalne, rodzaj wiatrówek. Z jednej strony były białe, z drugiej jasnobrązowe lub zielone - podobne do tych używanych w oddziałach strzelców górskich. Rok później ostatecznie dopracowano SS-mański mundur zimowy. W jego skład wchodziły: parka, spodnie, pokrowiec na hełm i rękawice. Kurtkę i spodnie szyto z dwóch warstw materiału chroniącego przed wiatrem. Między warstwami umieszczono wyściółkę ze sztucznej bawełny. Przy okazji warto też wspomnieć o indywidualnych improwizacjach, mających na celu "wtopienie żołnierzy w otoczenie". Tu oczywiście liczyła się głownie pomysłowość i dostępne materiały - często były to zwykłe sieci...

biały pokrowiec na mundurze M-42

chcesz wiedzieć więcej?

chcesz wiedzieć więcej?

W 1942 pojawiła się odwracalna jesienno-zimowa parka "Wintertarnwendejäcke". Jedną stronę pokrywał jesienny kamuflaż SS, druga strona była biała. 

W tym samym czasie [1942], w związku z szerokim rozpowszechnieniem mundurów maskujących w Wehrmachcie, Luftwaffe i Waffen-SS wprowadzono specjalnie do tych mundurów opracowane oznaczenia stopni, które miały umożliwić rozpoznanie rangi "zakamuflowanych" żołnierzy. 

Ciekawostką jest również fabryczne przyszywanie do rękawów zimowych parek, metalowych guzików, na których dowódcy drużyn, plutonów i kompanii zapinali specjalne kolorowe opaski identyfikacyjne.

Rodzaje bluz maskujących używanych przez Waffen-SS

Sznurowana bluza maskująca Tarnschlupfjäcke [Tarnschnürhemd] wprowadzona została w roku 1937. Po pierwszym pokazie na poligonie SS-VT "Deutschland", obserwatorzy z ramienia Wehrmachtu nie szczędzili kpin pod adresem "dziwacznie odzianych" SS-manów. Tylko jeden oficer armii poważnie zainteresował się nowym pomysłem: gen. Kempf przesłał próbki materiałów maskujących do Oberkommando der Wehrmacht w Berlinie.

I wersję Tarnschlupfjäcke M38 szyto jako bluzę naciąganą na głowę. Rozcięcie ułatwiające zakładanie było sznurowane. W talii, po bokach znajdowały się dwa pionowe rozcięcia osłonięte klapami - miały one umożliwić sięganie do ładownic. Początkowo bluzę zaprojektowano do noszenia na mundurze i oporządzeniu - stąd jej obszernie rozmiary. Wkrótce okazało się to bardzo niepraktyczne i od 1940 [M40] oporządzenie noszono na bluzie. W czasie wojny wygląd bluzy ulegał nieustannym zmianom [M38, M40, M42, M42/II]. W bluzie M40 ściągacz umieszczono wyżej - w pasie.

II wersja Tarnschlupfjäcke M42 pojawiła się w 1942 roku. Bluza tej wersji była znacznie dłuższa od wersji M38 - dolną krawędzią sięgała prawie do kolan, ściągacz umieszczono wyżej - w talii. Zrezygnowano z pionowych rozcięć, zastępując je wszywanymi poniżej ściągacza kieszeniami zapinanymi na klapy z metalowymi guzikami. Jej kolejną odmianą była bluza M42/II, w której klapy kieszeni były ukośne - tak jak w innych mundurach SS.

Na ramionach, barkach i piersiach pojawiły się specjalne szlufki - naszywane paski materiału umożliwiające zatykanie gałązek. Nadal, podobnie jak w wersji M38, bluzy M42 były dwustronnie odwracalne - jedną stronę pokrywał kamuflaż jesienno-wiosenny z przewagą odcieni brązowych, drugą letni w barwach zielonych. Wszystkie bluzy wytwarzano zgodnie z tą samą, standardową procedurą. Z materiału maskującego wycinano długi płat z otworem na głowę znajdującym się dokładnie po środku. Następnie zszywano go po bokach, ale nigdy wzdłuż ramion. Rękawy powstawały ze zszytych ze sobą dwóch lub trzech fragmentów materiału.

chcesz wiedzieć więcej?

Na hełmie założona siatka "Moskitonetz"

Dodatkowym wyposażeniem maskującym były zakładane na twarz półprzezroczyste piaskowo-brązowe muślinowe siatki przeciw owadom - Moskitonetz - oraz odwracalne maski z otworami na usta i oczy. Maski z jednej strony pokrywał kamuflaż jesienny, druga strona - podobnie jak w zimowych "parkach" - była biała.

chcesz wiedzieć więcej?

Żołnierze 6. SS-Gebirgs Division "Nord".

Innym rodzajem niemieckich masek, wprowadzeniu  których sprzeciwiał się jeszcze przed wojną sam Paul Hausser, były przyszyte do taśmy elastycznej luźne sznurki przesłaniające twarz. Jak się okazało były one szczególnie cenione przez snajperów. Dostawy tych masek do oddziałów frontowych rozpoczęto dopiero 15.IV.1942.

SS-mani z dywizji "Handschar"

Produkcję sznurowanych bluz Tarnschlupfjäcke wstrzymano ostatecznie w styczniu 1944. W owym czasie były już tak rozpowszechnione, że używano ich do końca wojny. Pod koniec roku 1943 wprowadzony został nowy mundur maskujący Drillichtanzug Modell 43, wypierający stopniowo bluzy Tarnschlupfjäcke. Drillichtanzug stał się "praojcem" współczesnych mundurów kamuflażowych. Cały nowy mundur [bluza, spodnie, rękawice, pokrowiec] pokryty był odpowiednim wzorem, co eliminowało wkładanie na sukienny mundur Feldgrau dodatkowej bluzy kamuflażowej. Mundur ten był jednak nieodwracalny. Szyto go głównie z materiału pokrytego nowym deseniem "groszkowym" - Erbsentarnmuster. Dzisiaj "mundur w plamy" nikogo już nie dziwi, jednak w 1943 była to absolutna nowość.

SS-Tarnschlupfjäcke

M42/II "Platan" 2

M42 "Dąb"

M38 "Dąb" i  M42 "Rozmyte plamy"

M38 "Palmenblattmuster"

M38 "Rozmyte plamy"

M42 "Rozmyte plamy"

M38 "Dąb"

M42 "Dąb"

M42/II "Dąb"

M42 "Italienischemuster"

Tarnung - część druga - tylko na CD

Bibliografia:
Beaver Michael D. & Borsarello J. F. - Camouflage Uniforms of The Waffen-SS; wyd. Schiffer Publishing 1995
Beaver Michael D. - Uniforms of The Waffen-SS, Volume 3; wyd. Schiffer Publisching 2004
Peterson Daniel - Waffen-SS Camouflage Uniforms & Post-War Derivatives; wyd. Crowood Press 2001
Steven Andrew & Amodio Peter - Waffen-SS Uniforms in Colour Photographs; wyd. Windrow & Greene 1990